තත්කාලීන අර්බුදය විසඳීමට මහජන ව්‍යවස්ථාවක් කරා යනු 2022 දී ලංකාව මුහුණ දුන් ආර්ථික හා දේශපාලන අර්බුදය පසුබිම් කරගෙන, වික්ටර් අයිවන් සහ බැසිල් ප්‍රනාන්දු එක්ව මහජන ව්‍යවස්ථාවක් සඳහා ව්‍යාපාරය වෙනුවෙන් පළ කළ පොත් පිංචකි. එහි පළමු ලිපිය වන “පරිවර්තනයකට න්‍යාය පත්‍රයක්” බිහි වූයේ මංගල සමරවීර සිය ජීවිතයේ අවසාන කාලයේදී වික්ටර් අයිවන් සමඟ පැවැත්වූ සංවාදයකිනි. කැබලි වී ඇති ජාතිය එක්සත් කළ හැකි, පීඩිත ජන කණ්ඩායම්වලට විමුක්තිය ලබා දිය හැකි, ලංකාවේ පරිවර්තනයකට මඟ පෙන්වන මූලධර්ම ලියවිල්ලක් සකස් කරන ලෙස මංගල ඉල්ලා සිටියේ ය. ජාතිය ගොඩනැඟීම, කුල ක්‍රමය අහෝසි කිරීම, ස්වාධීන අධිකරණය, හොංකොංහි ICAC ආදර්ශයට ගත් දූෂණ විරෝධී කොමිසම, මැතිවරණ අරමුදල් පාලනය, මහජන පරමාධිපත්‍යය සහ සහභාගි ව්‍යවස්ථා සම්පාදනය ඇතුළු කරුණු දහසයක් එහි ඇතුළත් ය.
දෙවන ලිපිය වන “පෙහෙළිකාව ජය ගැනීම” 2022 අර්බුදය විග්‍රහ කරයි. රසායනික පොහොර තහනම, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල වෙත යාම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, සහ ණය පැහැර හැරීමේ අනතුර එහි සාකච්ඡා වේ. විරුද්ධ පක්ෂ ඊළඟ මැතිවරණය ගැන පමණක් සිතන බව කතුවරයා විවේචනය කරයි. ප්‍රතිසංස්කරණ හෝ නව ව්‍යවස්ථාවක් ගැන ජනමත විචාරණයක් මගින් මහජනයාට තීරණය කිරීමට ඉඩ දී, තේරී පත් වූ ව්‍යවස්ථා සම්පාදක මණ්ඩලයක් හරහා එය ක්‍රියාත්මක කිරීම රට බේරා ගැනීමට ඇති හොඳම මාර්ගය බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
Towards a People’s Constitution to Resolve the Present Crisis is a short booklet by Victor Ivan and Basil Fernando, published by the Movement for a People’s Constitution during Sri Lanka’s 2022 crisis. Its first essay, “An Agenda for Transformation”, grew out of conversations between Ivan and Mangala Samaraweera in the last period of Samaraweera’s life. Samaraweera asked Ivan to draft a statement of principles that could unite a divided nation and bring justice to groups long oppressed. The result is a sixteen-point draft. It covers building a nation of equal citizens, abolishing caste, an independent judiciary with judicial review, and an anti-corruption commission modelled on Hong Kong’s ICAC. Other points include campaign-finance rules, the people’s sovereignty through citizens’ initiatives and referendums, and participatory constitution-making.
The second essay, “Overcoming the Puzzle”, examines the 2022 crisis: the ban on chemical fertiliser, the refusal to seek IMF help, and the looming default. Ivan also criticises an opposition fixed only on the next election. He argues that the best way forward is a referendum, so the people themselves decide on reform or a new constitution, to be drafted by an elected constituent assembly.